Jakie normy musi spełniać sprzęt elektroizolacyjny używany przez straż pożarną?

Podczas działań ratowniczo-gaśniczych strażacy często pracują w pobliżu uszkodzonych linii energetycznych, rozdzielni czy pojazdów elektrycznych. W takich sytuacjach odpowiednio dobrany sprzęt elektroizolacyjny chroni przed porażeniem prądem. Nie ma tu miejsca na przypadkowy wybór wyposażenia. Każdy element powinien spełniać obowiązujące normy europejskie i krajowe oraz zapewniać skuteczną izolację nawet w wymagających warunkach. Warto też wiedzieć, jak prawidłowo odczytywać oznaczenia znajdujące się na rękawicach dielektrycznych, obuwiu czy drążkach ratowniczych. Dzięki temu osoby odpowiedzialne za wyposażenie jednostki mogą świadomie ocenić, czy dany sprzęt spełnia wymagania i nadaje się do bezpiecznego użytkowania.

Normy sprzętu elektroizolacyjnego w działaniach ratowniczych

Każdy element wyposażenia osobistego i sprzętu technicznego używany przy zagrożeniu porażeniem prądem musi ściśle odpowiadać zharmonizowanym normom. Podstawowe znaczenie mają tutaj parametry określające wytrzymałość mechaniczną oraz elektryczną w trakcie bezpośredniego kontaktu z przewodami pod napięciem. Wszystkie dopuszczone do użytku narzędzia przechodzą próby napięciowe w warunkach laboratoryjnych, co zostaje potwierdzone odpowiednim certyfikatem.

W straży pożarnej najważniejsze zastosowanie mają następujące normy sprzętu elektroizolacyjnego:

• PN-EN 60903 – określająca wymagania dla rękawic z materiału izolacyjnego do prac pod napięciem, w tym podział na klasy od 00 (do 500 V) do 4 (do 36 000 V),
• PN-EN 50321 – definiująca obuwie elektroizolacyjne do prac przy instalacjach niskiego napięcia, niezbędne podczas poruszania się w rozlewiskach wodnych z podtopionymi kablami,
• PN-EN 60832 – odnosząca się do drążków izolacyjnych oraz uniwersalnych narzędzi hakowych stosowanych do odciągania poszkodowanych lub przewodów,
• PN-EN 60900 – regulująca wymagania dla ręcznych narzędzi izolowanych, takich jak nożyce do cięcia kabli, śrubokręty czy szczypce, używane przez ratowników.

Norma CE elektroizolacja a wymogi BHP – praca pod napięciem

Wszelkie działania w pobliżu instalacji elektrycznych generują ekstremalne ryzyko, dlatego podstawowe wymogi BHP praca pod napięciem nakładają na kierującego działaniem ratowniczym obowiązek upewnienia się, że sprzęt posiada aktualne badania okresowe. Sama obecność znaku graficznego na produkcie to za mało – kluczowa jest pełna norma CE elektroizolacja, która potwierdza przejście procedury oceny zgodności przez jednostkę notyfikowaną.

Na każdym certyfikowanym narzędziu lub elemencie odzieży musi znajdować się trwałe, nieścieralne oznakowanie zawierające symbol podwójnego trójkąta (oznaczający przydatność do prac pod napięciem), numer normy, klasę elektryczną oraz datę produkcji. Warto pamiętać, że sprzęt izolacyjny dla straży traci swoje właściwości w przypadku głębokich rys, zabrudzeń smarami lub po przekroczeniu terminu ważności badań fabrycznych, dlatego przed każdym wyjazdem na akcję należy ocenić stan techniczny sprzętu.

Sprzęt izolacyjny dla straży a specyficzne wymogi dla jednostek OSP

Kupując sprzęt elektroizolacyjny, należy pamiętać, że ochrona ochotników nie różni się prawnie od ochrony strażaków zawodowych. Obowiązujące wymogi dla jednostek OSP jednoznacznie wskazują, że na wyposażeniu każdego wozu bojowego (np. GBA lub GLBA) powinna znajdować się przynajmniej podstawowa torba elektroizolacyjna. W jej skład wchodzą narzędzia i środki ochrony indywidualnej, które umożliwiają podjęcie natychmiastowej kwalifikowanej pierwszej pomocy przy jednoczesnym odcięciu źródła prądu.

W skład standardowej torby wchodzą m.in.:

• rękawice dielektryczne klasy 0 (do 1000 V) lub klasy 1 (do 7500 V) – przechowywane w dedykowanych pokrowcach chroniących przed promieniami UV,
• nożyce do cięcia kabli i przewodów z izolowanymi rękojeściami – przystosowane do pracy pod napięciem 1000 V,
• dywanik elektroizolacyjny – stanowiący dodatkowe stanowisko izolujące ratownika od podłoża podczas operowania narzędziami,
• drążek ratowniczy dielektryczny – służący do bezpiecznego odciągania osób porażonych prądem od źródła emisji.

Konserwacja tego typu asortymentu w warunkach remizy polega na bezwzględnym zakazie przechowywania go razem z ostrymi narzędziami (np. piłami, toporami), które mogłyby naruszyć ciągłość warstwy kompozytu lub gumy.